İşletme ve Çalışan İçin AI Okuryazarlığı ve Güvenli Kullanım Neden Önemlidir?
Merhabalar…
Uzun yıllardır mesleğim ve kişisel merakımdan dolayı medya ve teknolojiyi yakından takip ediyorum.
İnternet ve sosyal medyadan sonra yapay zeka ile farklı ve daha büyük bir kırılım ile karşı karşıyayız. AI (yapay zeka) ile tanıştığım ilk andan internet kullanımında yaşanan güvenlik sorunlarının bu defa geri alınamaz şekilde yaşanacağından emindim. Oluşan risklerin sonuçlarının ne zaman yansıyacağı, yaptırım ve regülasyonların ne zaman geleceği bilinmiyor olsa da; gerçek bir risk söz konusu ve göz ardı edilemez.
Operasyon ve iş akışlarında dikkate alınmadığını bildiğim için iki yıldır aklımda olan bu kılavuzu hayata geçirmeyi düşünmemiştim. Yasa ve yaptırımların gelmeye başlayacağı bir döneme giriyor olabileceğimizi düşündüğüm için dikkate alınacağını ümit ettiğimden dolayı yayınlamaya ve sistem kurmaya karar verdim.
Bu kılavuz işletmeler için hazırlamakta olduğum sistemde eğitim panelinin sadeleştirilmiş ve genele uyarlanmış bölümüdür. Amacım her tür girişimci, işletme ve çalışanın bu konuda genel bilgi sahibi olması, en azından bu soruyu kendine sormasıdır. Mümkün olduğunda sadeleştirmeye ve aksiyona ve uygulamaya odaklanmaya çalıştım. Veri güvenliği aslında kapsam olarak çok geniş ve ayrıntılı bir konu fakat standartlar ve sistemler konusunda her zaman en önemli noktanın uygulamaya yansıma oranı olduğunu düşünürüm.
Bu rehberin hedef kitlesi IT çalışanları, Veri Güvenlik Uzmanları ve Siber Güvenlik gibi alanlarda çalışan ve halihazırda bu konuda temelden bilgi sahibi olanlar değildir. Her sektörde AI ile çalışan kullanıcının temel bilgi sahibi olabilmesi içindir.
Yapay Zeka (AI) yeni bir dildir!
Yapay zekayı sadece algoritma olarak görmek yüzeysel bir değerlendirme olur ve bilgisayar bilimlerinde ya da programcı olmayanlar için kolay anlaşılır bir dil değildir. Hayatımızın her alanını direkt ya da dolaylı olarak etkileyecek olan bu sistem için acilen AI OKURYAZARLIĞI öğrenmeliyiz.
Aslında AI Okuryazarlığı birçok alanda düşünülebilir. Burada bahsettiğimiz işletmeler açısından en temel anlamda kullanırken oluşturabileceği riskleri anlamaya çalışarak gerekli önlemleri uygulamaktır. AI kullanımı konusunda dokunduğumuz her sistem entegrasyon süreci geçiriyorken farkında olmadan kullandığımız her araç ve platformda onunla karşılaşacağız.
AI kullanıyorsak kişisel AI OKURYAZARLIĞI en temelde sahip olunması gereken bir yetenek olsa da işletme sahipleri için bu çok daha önemli düzeyde bir gereksinimdir. Mevcut durumda şu ana kadar birçok çalışan, yönetici veya şirket sahibi farkında olmadan işlemelerinin verilerini paylaşmış olabilir. Büyük ölçekli işletmeler dışında bir çok girişimci önlem almanın gerekli olduğunu düşünmemiş olabilir.
AI ile çalışırken risk değerlendirmesinde başka bir sorun ile karşılaşıyoruz. Zaman ve performans çıkmazı karşımızda duruyor olacak. Örneğin bir listeyi, bir veriyi verirken maskeleme yaptığımızda beklediğimiz faydayı alıyor olur muyuz? Bu durumda işletmeler ve çalışanlar karar vermeden önce neyi riske attıklarını ve olabilecek senaryoları düşünürlerse buna göre önlem alabilirler. Kişisel kullanımda gördüğüm büyük riskler çalışma hayatına doğal olarak yansıyor. AI önce kişisel kullanım ile başladığından bu refleks ve kullanım şekli olduğu gibi çalışma ortamında aynı şekilde devam edebiliyor.
İşletmeler için AI kullanımında sızan veri işletme için bazı riskler oluşturur. Riskin kapsamı işletme ile sınırlı değildir, konu sadece işletmeye verebileceği zarar değildir. Hizmet verdiği, ürünü sattığı müşterileri ve çalışanlarını içeren bilgiler de risk oluşturur. Dijital varlıklar konusunda alınan bir çok resmi önlem yeterliliği tartışılır olsa da AI için henüz geçerli değildir. Fakat AI ile işlenmiş veri size geri döndüğünde başka risklerden de bahsedebiliriz. Aslında bu riskler AI ile ilgili görünse de çoğunlukla değildir. Yapay zekayı konumlandırdığımız yer, almadığımız önlemler ve doğru kullanmamaktan kaynaklanan riskler çok daha fazla ve bizim görebileceğimiz gerçeklerdir.
İşletmelerin Sorumlulukları
Çalışanların işletme bilgilendirme yapmadığı sürece sorumluluğu sınırlıdır. Özetle çalışanlarınıza bu konuda bilgi verip bildirim yapmadığınız sürede bunu onlardan beklemek görev tanımlarında yoksa bağlayıcı olmayacaktır. Bu durumda asıl sorumluluğun işletmelerde olduğu göz ardı edilmemelidir.
Nasıl Başlayabilirsiniz?
İşletme olarak öncelikle AI Politikanızı yazmalısınız. Uygulamak için ve işletmede bu bilinci oluşturmak hedefiniz olmalı. Duvarda asılı ama çalışanların anlamadığı bir politika hiç yazılmamış gibidir.
Sonraki adım ise mevcut durumu değerlendirmektir. Tedarikçiler, tüm dış kaynaklı alınan hizmetler de dikkate alınarak bütünsel olarak tüm dijital varlıkların, sistemlerin, uygulamaların kullanılan AI araçlarının envanterini çıkarmaktır.
Burada kritik noktalardan biri zaten mevcutta kullanılan birçok uygulama AI entegrasyonu ile çalışmaya çoktan başladı ve sürekli yenileri ekleniyor. Çalışanınız aslında bir program ya da uygulama kullandığını zannediyor olabilir fakat kullanılan o AI uygulama arka planda verilerinizi işliyor. Sonuç olarak sizin ya da çalışanın okumadan onayladığı küçük bir uyarı veriyi direk sunuculara göndererek işlem yapıyor olabilir.
Elinizdeki envantere bakarak kullanım alanlarını, departmanları, kişileri belirleyerek işletmenizle ilgili kendi risk sınırlarınızı oluşturun. Hazır olduğunuzda çalışanlarınıza eğitim verin. Bu eğitim sadece AI OKURYAZARLIĞI nedir ile kalmamalı.
Benim önerim şu olur; eğitimden çıkan her çalışanın tam olarak ne yapacağını bilerek ayrılmasını sağlamaya çalışmak hedeflemeli. İnteraktif olmalı, katkı vermeli, katkı sağlanmalı. Departmanı kapsamında gerekli olmayan literatür bilgi değil, tam anlamıyla işlevsel olmalı. Çalışan soru sormaya motive edilmeli. Sınav değil sözlü değerlendirme yapılmalı ve sohbet havasında olmalı, kapı her zaman açık bırakmamalı, çalışan soru sormak için cesaretlendirilmeli.
Çalışanların hızlıca kullanabilmesi için uzun uzun dokümanlar değil hızlı karar ağaçları, acil kullanım tabloları hazırlayabilirsiniz özellikle refleks haline gelmesi ve uygulama konusunda faydalı olacaktır. Çalışana düşen veriyi tanımak, riski bilmek ve işi kapsamında nasıl kullanması gerektiği öğrenmektir. Uygulamadaki standartları belirmek, görevlerle eşleştirmek, hangi araçlarının kullanıldığını bilmek ve takip etmek işletme ve yöneticilerinin yükümlülüğüdür.
Yapılması gerekeneler, hazırlanması gerekenlerle ilgili ayrıca kapsamlı listeler ve yol haritaları mevcuttur.
Ama sizde kaynakları araştırıp en azından konuyu değerlendirerek bir adım atabilirsiniz.