Kavramlar Sözlüğü
Rehberde sık geçen kavramların kısa ve sade açıklamaları
AI / Yapay Zeka
Bilgisayar sistemlerinin belirli görevleri insan benzeri şekilde yerine getirmesine yardımcı olan teknolojilerin genel adıdır. Metin yazma, özetleme, fikir üretme, görsel oluşturma, çeviri yapma, kod önerme veya veriyle ilgili taslak analizler hazırlama gibi alanlarda kullanılabilir.
Üretken AI
Yeni içerik üretebilen AI türüdür. Metin, görsel, ses, video, kod, tablo veya fikir üretebilir. Örneğin bir e-posta taslağı yazması, sosyal medya fikri üretmesi veya bir metni sadeleştirmesi üretken AI kullanımına örnektir.
Chatbot
Yazdığın soruya veya talimata cevap veren sohbet tabanlı yazılımdır.
Chatbot’a bir görev verirsin, o da buna göre yanıt üretir.
Örneğin:
“Bu metni sadeleştir.”
“Bir müşteri yanıtı taslağı hazırla.”
“Toplantı gündemi oluştur.”
Prompt
AI’ye yazdığın talimat, soru veya yönergedir. Prompt sadece “soru” değildir. İçine yazdığın bilgiler AI ile paylaştığın veri haline gelebilir. Bu yüzden prompt yazarken müşteri, çalışan, fiyat, sözleşme, finans, şifre veya gizli şirket bilgisi paylaşılmamalıdır.
AI Çıktısı
AI’nin verdiği cevaptır.
Bu bir metin, tablo, özet, öneri, görsel fikri, kod parçası veya kontrol listesi olabilir.
AI çıktısı ilk haliyle son cevap değildir. Kontrol edilmesi gereken taslaktır.
Kişisel Veri
Gerçek bir kişiyi doğrudan veya dolaylı olarak tanımlayabilen bilgidir.
Örnekler:
• Ad soyad
• Telefon
• E-posta
• Adres
• Kimlik numarası
• Müşteri numarası
• Sipariş numarası
• CV
• Performans bilgisi
• Sağlık bilgisi
Kişisel veri AI’ye kontrolsüz şekilde yazılmamalıdır.
Hassas Veri / Özel Nitelikli Veri
Kişinin mahremiyetini daha yüksek düzeyde etkileyen verilerdir.
Örnekler:
• Sağlık bilgisi
• Engellilik bilgisi
• Biyometrik veri
• Genetik veri
• Sendika üyeliği
• Dini inanç
• Siyasi görüş
• Ceza mahkumiyeti bilgisi
Bu tür bilgiler AI’ye yazılmamalıdır.
Gizli Şirket Bilgisi
Şirket dışına açık olmayan, yalnızca yetkili kişiler tarafından bilinmesi gereken bilgidir.
Örnekler:
• Fiyat teklifleri
• Sözleşmeler
• Finansal tablolar
• Müşteri listeleri
• Yönetim toplantısı notları
• Stratejik planlar
• Tedarikçi koşulları
• İç raporlar
Bu bilgiler AI’ye kontrolsüz şekilde girilmemelidir.
Ticari Sır
Şirketin rekabet gücünü, fiyat politikasını, stratejisini, müşteri ilişkilerini veya özel süreçlerini etkileyen gizli bilgilerdir.
Örnekler:
• Fiyat stratejisi
• İndirim politikası
• Satış hedefleri
• Müşteri listesi
• Operasyonel özel süreçler
• Yeni ürün veya hizmet planları
Ticari sır niteliğindeki bilgiler AI’ye yazılmamalıdır.
Maskeleme
Gerçek ve riskli bilgileri çıkararak daha güvenli bir senaryo oluşturma yöntemidir.
Maskeleme sadece isim silmek değildir.
Telefon, adres, fiyat, sipariş numarası, sözleşme bilgisi, finansal veri, şifre, API anahtarı ve stratejik bilgiler de çıkarılmalıdır.
Örnek:
Riskli:
“Ahmet Yılmaz’ın siparişi gecikti. Telefonu 0532…”
Daha güvenli:
“Bir müşteri teslimat gecikmesi nedeniyle şikayet ediyor.”
Anonim Senaryo
Gerçek kişi, müşteri, fiyat, sözleşme veya gizli bilgi kullanmadan oluşturulan genel durum anlatımıdır.
AI’den güvenli destek almak için anonim senaryo kullanılabilir.
Örnek:
“Bir müşteri teslimat gecikmesi nedeniyle şikayet ediyor.”
Onaylı AI Aracı
Şirket tarafından kullanımına izin verilen AI aracıdır.
Onaylı araçlar şirketin belirlediği güvenlik, veri koruma ve kullanım kurallarına göre değerlendirilmiş olabilir.
Şirket dosyaları veya iş verileri onaylanmamış AI araçlarına yüklenmemelidir.
Onaylanmamış AI Aracı
Şirket tarafından kullanımı değerlendirilmemiş veya onaylanmamış AI aracıdır.
Bu araçların veriyi nasıl işlediği, sakladığı veya kullandığı bilinmeyebilir.
Bu nedenle şirket dosyaları, müşteri bilgileri veya gizli bilgiler bu araçlara yüklenmemelidir.
Veri Sızıntısı
Kişisel, gizli, ticari veya hassas bilgilerin yetkisiz kişi, sistem veya ortamlarla paylaşılmasıdır.
AI’ye yanlış veri girmek de veri sızıntısı riski doğurabilir.
Taahhüt
Şirket adına verilen söz veya bağlayıcı ifade anlamına gelir.
Örnekler:
• “Kesin teslim edilecektir.”
• “İndirim uygulanacaktır.”
• “Garanti ediyoruz.”
• “Ücretsiz hizmet sağlanacaktır.”
AI çıktılarındaki taahhüt ifadeleri mutlaka kontrol edilmelidir.
İnsan Kontrolü
AI çıktısının bir çalışan, yönetici veya yetkili kişi tarafından okunması, doğrulanması ve uygunluğunun değerlendirilmesidir.
AI çıktısı özellikle müşteriye, kamuya, yönetime veya karar sürecine gidecekse insan kontrolünden geçmelidir.
Otomatik Karar
Bir kişi hakkında kararın tamamen veya büyük ölçüde sistem tarafından verilmesidir.
Örneğin AI’nin adayları elemesi, çalışan performansı hakkında karar vermesi veya müşteri risk puanı oluşturması otomatik karar riski doğurabilir.
AI insanları etkileyen kararlarda tek karar verici olmamalıdır.
Telif / Lisans Riski
Başkasına ait metin, görsel, rapor, video, müzik, tasarım veya içeriklerin izinsiz kullanılmasıyla doğabilecek risktir.
AI ile üretilen içerikler ticari amaçla kullanılacaksa telif ve lisans kontrolü yapılmalıdır.
Güvenli Kullanım
Kişisel, gizli veya hassas veri içermeyen; AI’den karar değil taslak veya genel destek istenen; çıktı kontrol edilerek kullanılan AI kullanımıdır.
Dikkatli Kullanım
AI kullanılabilir ama maskeleme, insan kontrolü, uzman görüşü veya yönetici onayı gerektiren kullanımdır.
Örneğin müşteri yanıtı, teklif e-postası, iş ilanı, sosyal medya içeriği veya kod önerisi dikkatli kullanım olabilir.
Yasak / Yüksek Riskli Kullanım
Kurum onayı olmadan yapılmaması gereken kullanımdır.
Örnekler:
• Müşteri listesi yüklemek
• CV’leri AI’ye sıralatmak
• Finansal tablo yüklemek
• Şifre veya API anahtarı yazmak
• Gerçek sözleşme yorumlatmak
• Onaylanmamış AI aracına şirket dosyası yüklemek
Kavramları doğru anlamak, güvenli AI kullanımının ilk adımlarından biridir.
AI kullanırken hangi veriyi paylaştığını, hangi çıktıyı aldığını ve bu çıktıyı nasıl kullanacağını bilmelisin.